मुग्गु- एक चिनारी !

दक्षीण भारतका हिन्दू परिवारका घरहरुमा बिहान पुग्नु भयो भने प्राय: ठुला साना सबै घर, एपार्टमेण्ट वा सामाजिक जमघट स्थलमा समेत मूल ढोकाको अघिल्तीर सेतो रंगको रेखा चित्र बनाएको देखिन्छ । यसरी कतै सामान्य कोणहरु, कतै कुनै काल्पनीक रेखाहरु त कतै शुभ सूचक धर्काहरुले घरको मूल ढोकाको सोभा बढाएको हुन्छ भन्दा फरक नपर्ला ।

हुन त हिन्दू रिवाजमा हामीकहाँ पनि पूजा-आजा, बिबाह, ब्रतबन्ध, यज्ञ हवन कार्य अगाडि यस्तै किसीमका ‘रेखी’ बनाउने चलन छ, तर हरेक दिन घरको मूल ढोका अगाडि यस्तो चित्र कोर्ने प्रचलन भने दक्षीण भारतमा यद्यपी कायम रहेको देखिन्छ ।

दक्षीण भारत र विशेषगरी तेलुगु भाषामा भने यसलाई ‘मुग्गु’ भनिन्छ र यसमा प्राय: एउटा मात्रै सेतो रंगको प्रयोग हुन्छ । कहीलेकाही कुनै मन्दिर वा पूजा-आजा अनि शुभकार्यको बेलामा यसको आकार-प्रकार निकै जटील वा वहुरंगी पनि हुन्छन। एक भन्दा बढि रंग प्रयोग गरेर बनाईएको आकृतिलाई भने ‘रंगोली’ भनिन्छ ।

यसको प्रयोगको बारेमा स्थानिय मानिसहरुको छुट्टा छुट्टै मत भए पनि घरको मूल ढोकामा यस प्रकारको शुभ सूचक आकृति राख्दा घरबाट कुनै पनि कार्यको लागि बाहिर निस्कने व्यक्ति वा बाहिरबाट घरमा प्रवेश गर्ने व्यक्ती वा सबैमा त्यसको शुभ असर हुने बताईन्छ ।

हाल यसको लागि विभिन्न किसीमका रंगहरु प्रयोगमा आएपनि सुरुमा यो रेखी हाल्ने कार्य चामलको पीठोबाट हुने गरेको थियो। केही मानिसहरु घरको मूल ढोकामा यसरी चामलको पिठोबाट तयार गरीएको रेखा चित्र राख्दा, यसले वरिपरिको किरा फट्याङ्राको आहाराको ‘जोहो’ पनि हुने हुँदा ईको सिष्टममा मद्दत मिल्नुको साथै घर बाहिरका किरा फट्याङ्राहरु बाहिर नै रहने र घरभित्र प्रवेश नगर्ने पनि बताउँछन ।

आजको यो पोष्टमा यस्तै केहि साधारण मुग्गुको तस्विरहरु बाँडदै छु :

   

यी सबै मुग्गुहरुको तस्बिर म बस्ने अपार्टमेण्टको मुल ढोकामा केही दिनको बिचमा बनाईएका थिए।

अरू यता ...

सडक देखि सडक सम्म !!

यो हप्तामा खासै ब्लगमा टाँस्न मिल्ने फोटो खिच्ने मौका मिलेन । तर ब्लग अपडेट नगरेको पनि केही समय भैसकेछ । त्यसैले म बस्ने शहरको सार्वजनिक यातायातको स्थिति र यहाँको लथालिङ्ग यातायात व्यबस्थापन बारेको बिगत केही दिन यता स्थानीय पत्रिकामा छापिएका केही फोटोहरु ब्लग मार्फत सबैमा बाँडदैछु ।

नोट: यी सबै फोटोहरु विभिन्न मितिमा प्रकाशित Deccan Chronicle (Daily)  नामक आन्ध्र प्रदेशबाट प्राकाशीत अंग्रजी दैनिक पत्रिकाबाट लिईएको हो ।

 

(हुन त यहाँ १ लाखको कार पनि आईसक्यो, तर ६ जनासम्म लाई त बाईक नै काफी रहेछ!)

(बर्सादी, छाता सबै छूटेछ—छोरा-छोरी रुझे पनि रुझुन, पहिला आफ्नै टाउको जोगा !)

(यहाँका स्कूल-अटोमा यस्तो दृश्य भने देखि रहन्छन )

(तिमी बसमा झुण्डिउ, म तिमीमै झुण्डीन्छु !)

(यो चाही एक्सन फ्लिमको असर होला सायद)

(पेट्रोल वा अश्‍व-शक्ति हैन यो बस नर-शक्तिले चल्छ)

अरू यता ...

मरुभूमिको मोह र काँडाको सुन्दरता

मरुभूमि- सुख्खा जमीन र कतै कतै भेटीइहाले पनि काँडै काँडा भएको स-साना बुट्यानहरु हुने दुरुह स्थान। जहाँ जो-कोही पनि आफ्नो स्वेच्छाले सायद जान चाँहदैनन् ।

मरुभूमि- नाम नै सुन्दा पनि उदेक लाग्ने स्थान अनी फूलै फूलको बगैँचामा रमाउने मानिसलाई काँडाको नाम सुन्दा पनि मनमा च्वास्स विझेको झै अनुभव हुन्छ ।

तर समयको चक्र पनि अनौठो छ, त्यहि मानिस जसलाई काँडाको नाम सुन्दा पनि मनमा बिझैको जस्तो अनुभव हुन्थ्यो उसैलाई फूलै‍-फूलको संसारमा रमेपछि काँडाको पनि याद आउँछ, हराभरा र उर्वर जमीनको शीतलता र हरियाली पनि धेरै भएपछि, बन्जर जमीन, सुख्का भूमी र उष्ण प्रदेशको बिकटतामा पनि रस र चाख पैदा हुन्छ।

अनी मानिसहरु आ-आफ्ना घरका बगैँचामा समेत दुबोको साथमा केक्टस र सयपत्रीको फुल संगै काँडै काँडाले घोच्ने सिउँडी पनि लगाउँछन । सायद यसले केहिहदसम्म प्राकृतिक सन्तुलनताको पनि परिचय दिन्छ होला।

अघील्लो हप्ता यस्तै मरुभूमि र बन्जर जमीनमा उम्रने केहि विरुवा र बुट्यानहरु भएको बगैँचामा पुगेकी थिएँ, आजको पोष्टमा यस्तै केहि काँडादार र साधाहरण रुपमा मन नपराईने तर फेरी बिस्तारै संकलनयोग्य पनि बन्दै गएका बिरुवा र बुट्यानहरुको तस्विरहरु राख्‍दैछु :

 

 

 

अरू यता ...

हरेक सालिकले केही भन्छन्।

दक्षीण भारत यस्तो ठाउँ हो, जहाँ चलचित्रमा राजनीतिको प्रभाव र राजनीतिमा चलचित्रको रंगिन दुनियाको झलक दुबै बराबर मात्रामा देख्‍न सकिन्छ ।

यहाँ बहुसंख्यक अभिनेताहरु राजनीतिमा जान्छन वा जाने तयारीमा रहेका हुन्छन भने नेताहरु पनि आफूलाई कुनै चलचित्रको अभिनेता जस्तो देखाउन लालायित हुन्छन ।

प्राय: चुनावको अगाडि प्रचार प्रसारको लागि बन्ने पर्चा पाम्पलेटमा छापिने नेताहरुका भिन्न भिन्न ‘पोज’ र ‘स्टाईल’मा खीचिएका तस्विरहरुले यहाँका नेताहरु राजनीतिको मैदानमा उत्रेका हुन कि फ्लिमी दुनियाँमा प्रतिस्पर्धा गर्दैछन लख काटन समेत हम्मे हुन्छ ।

केहि फ्लिमी दुनीयाबाट राजनीतिमा प्रवेश गरेका कलाकारहरु फ्लिमी दुनिया जस्तै राजनीतिमा पनि सफल र निकै लोकप्रिय समेत रहेका छन । त्यसोत, कलाकारलाई अत्यन्त उच्च सम्मान दिएर कुनै पनि कलाकारको मन्दिर समेत निर्माण गर्ने परम्परा पनि यहा कुनै नौलो होईन, तर पनि अभिनेताहरु यी सब सम्मानका बाबजूद समेत राजनीतिमा जान रमाउँछन। अनी ती राजनीतिज्ञका निर्माण भएका सालिकहरुमा फ्लिमी स्टाईल र पोजहरु पनि प्रष्ट देखीन सक्छ । आजको पोष्टमा यस्तै केहि सालिकका तस्विरहरु राख्दैछु:

यी सालिकहरुले के भन्न खोज्दैछन त, मलाई लागेको कुरा मैले लेखेको छु बाँकी अन्दाज गर्ने जिम्मा चाहि तपाईहरु कै !

(Dr.B. R. Ambedkar-त्यहाँ सम्म पुग्नु छ हामी)

(Sri Tanguturi Anjaiah-ल, त्यसो भए दौडौं त!)

(Indira Gandhi-पर्ख पर्ख म पनि आँउछु)

(Dr.Neelam Sanjeeva Reddy-म मात्र किन चुप लागेर बसौं)

(Jawaharlal Nehru- उदेश्य के लिनु? उडी छुनु चन्द्र एक)

(Babu Jagjeevan Ram- यात्रा त गर्नै छ लठ्ठी नै टेकेर भए पनि)

(Rajiv Gandhi-शुभ यात्रा)

(म त एक्लै परे नि!)

अरू यता ...

प्रकृतिको लुकामारी

केहि समय अगाडि पानी परेपछी,  मैले यही ब्लगमा बादल, बृष्टी र आनन्द शीर्षक दिएर एउटा सानो टाँसो राखेकी थिएँ । मध्य मनसुन र प्रचण्ड गर्मीको यो मौसममा त्यस्तो बर्षा हरेक दिन नभए पनि धेरै पटक हुनु पर्ने हो । तर यसपाला म बस्ने पुरै प्रदेश भरी पनि सुख्‍खा लागेर फेरी पानी पर्न सकेको छैन ।

  ( सुख्खा भुमि माथिको निलो आकाश र सेतो बादल)

खेती किसानी गर्नेहरु मात्रै हैनन साधारण शहरवासीहरु पनि आकाशतर्फ हेरेर बर्षाको आश गरेर बसेको हप्तौं भयो । खुल्ला, चकमन्न र उज्यालो आकाशमा यो पोष्ट लेख्दासम्मको अबस्थामा पानी पर्ने कुनै लक्षण देखीएको छैन ।

(केही हप्ता देखी आकाश निरन्तर यस्तै सुख्खा छ।)

मौसम परिवर्तन भएर हो वा प्रकृतिले कोप प्रदर्शन गरेर हो, जे होस बर्षा भएको छैन । दिनभरी आकाश खुल्ला हुन्छ, कहिले काही बादल देखिन्छ सबैजना सम्भाव्य बर्षाको संकेत देखेर रमाउँछन अनी एकैछिनमा फेरी बादल छरपस्ट भएर निलो आकाश क्षितिज पारीसम्म फैलन्छ ।

(सुख्खा आकाश मुनिको काकाकुल शहर)

गत केहि हप्ता लगातार पानि नपरेपछि यहाँ सबै धर्म मान्नेहरुले आ-आफ्ना मन्दिर, मश्जिद र गिर्जाघरमा समेत पानीको लागी प्रार्थना गरीरहेका छन ।

(शहरबासी लाई जिस्काएर छरपस्टिएको बादल)  

यो हप्ता आन्ध्र प्रदेशका मुख्‍यमन्त्री समेत सहभागी गराएर अष्टोत्तर शतकुण्डात्मक महा वरुण महायज्ञको समेत आयोजना भयो । जसमा सात वटा मुख्य समेत गरी १०८ होमकुण्डमा हवन पनि गरीयो । साथै प्रदेशको प्रमुख १००० हजार मन्दिरमा पनि वरुण यज्ञको आयोजन भएको छ ।

(फेरी पनि सुख्खा आकाश)

तर आजसम्म यी कुनै पनि यज्ञको असर भने देखा परेको छैन, हेरौं अगाडी के हुन्छ !

(पून: बर्षातको प्रतीक्षामा शहरबासी)

अरू यता ...